Thuốc diệt Muỗi sốt xuất huyết bị vô hiệu hoá ở nhiều nơi

Tại nhiều tỉnh Nam Bộ và Tây Nguyên, hiệu quả diệt muỗi sốt xuất huyết của chất permethrin là 5-57%; của Icon là 11-61%; trong khi theo hướng dẫn của WHO, hiệu quả dưới 80% được coi là kháng thuốc. Năm nay, Bộ Y tế sử dụng K-othrin, nhưng nó cũng cùng nhóm với 2 chất trên.

Tiến sĩ Phạm Ngọc Đính, Phó viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, permethrin và Icon vẫn có độ nhạy rất tốt đối với muỗi sốt xuất huyết ở miền Bắc với tỷ lệ xấp xỉ 100%. Nhưng tại một số nơi tại miền Nam và Tây Nguyên, muỗi Ae. aegypti đã đề kháng với 2 chất này.

Vụ Y tế dự phòng và phòng chống HIV/AIDS Bộ Y tế cho biết, đã 3 năm nay, Bộ không dùng hoá chất để diệt muỗi Ae. aegypti vì chưa cần thiết (đây là biện pháp hạn chế áp dụng). Còn theo các điều tra trước đó, muỗi ở một số xã TP HCM) đã kháng permethrin; muỗi ở nhiều nơi tại Bến Tre, TP HCM, Bình Phước đã kháng với cả 2 loại. Một số xã có tỷ lệ muỗi chết rất thấp: 8-28% (nghĩa là 100 con muỗi tiếp xúc với thuốc chỉ 8-28 con chết). Năm 2002-2003, Viện Pasteur TP HCM đã thử nghiệm độ nhạy của các hoá chất diệt muỗi và nhận thấy, tại Bình Dương, Rạch Giá (Kiên Giang), Gành Dầu và An Thới (Phú Quốc, Kiên Giang), Ae.agypti đã đề kháng, có nơi đề kháng cao với permethrin và Icon.

Theo ông Trịnh Quân Huấn, Vụ trưởng Vụ Y tế dự phòng và phòng chống HIV/AIDS, bất cứ loại hoá chất nào cũng có khả năng gây đề kháng sau một thời gian sử dụng. Nguyên nhân gây kháng thuốc cũng có thể là các cán bộ pha hoá chất không đúng liều. Việc tăng liều lên có thể cải thiện tình hình.

Năm nay, Bộ Y tế quyết định không dùng permethrin và Icon cho khu vực phía Nam nữa mà thay bằng K-othrin. Tuy nhiên, không ít người lo ngại rằng hoá chất mới sẽ ít hiệu quả do cùng nhóm Pyrethroid với 2 chất trên; vì một khi đã kháng với một hoá chất, muỗi cũng dễ kháng với các chất khác cùng nhóm. Về vấn đề này, ông Huấn cho rằng, mặc dù cùng nhóm, nhưng mỗi sản phẩm có thành phần, liều lượng khác nhau. Việc sử dụng một công thức mới bao giờ cũng đem lại hiệu quả. Hơn nữa, muỗi sốt xuất huyết có độ nhạy cảm với hoá chất cao hơn so với các muỗi gây bệnh khác.

Cũng theo ông Huấn, việc lựa chọn hoá chất diệt muỗi không đơn giản vì phải đáp ứng 2 yêu cầu: diệt được muỗi và an toàn với con người, môi trường. Hơn nữa, các hoá chất đều giảm dần tác dụng theo thời gian. Bộ Y tế đang xem xét việc sử dụng một số hoá chất diệt muỗi mới cho chương trình phòng chống sốt xuất huyết như Aqua Resigen, Actelic...

Theo tiến sĩ Phạm Ngọc Đính, việc muỗi kháng hoá chất không ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả của chương trình phòng chống sốt xuất huyết vì đây không phải là biện pháp dự phòng chính. Việc phun hoá chất có hại cho môi trường, lại cho tác dụng ngắn nên Bộ Y tế quy định chỉ dùng cho những vùng đã công bố dịch ở mức độ vừa trở lên. Hiện 1.000 lít K-othrin đã được chuyển vào miền Nam, nhưng các địa phương chỉ được phun khi có quyết định của Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh. Trước khi phun thuốc, phải thử độ nhạy của thuốc ở địa phương.

Biện pháp chính dự phòng sốt xuất huyết hiện nay là huy động cả cộng đồng tham gia diệt bọ gậy, loại trừ những nơi mà bọ gậy và muỗi có thể sinh sống; đồng thời giám sát tốt để kịp thời phát hiện, điều trị các ca bệnh. Ông Đính cho rằng, dịch sốt xuất huyết bùng phát mạnh ở khu vực phía Nam hiện nay một phần do tập quán trữ nước của người dân, do chưa tổ chức được mạng lưới cộng tác viên hiệu quả. Một phần do điều kiện khách quan - năm nay là năm chu kỳ dịch. Hiện các nước khác ở Đông Nam Á cũng đang bùng phát bệnh này.

Tuy nhiên, theo đánh giá của ông Đính, việc phòng chống sốt xuất huyết ở Việt Nam đã tiến bộ rất nhiều. Nếu như trong trận dịch năm 1998, cả nước có 240.000 ca mắc và hơn 300 ca tử vong thì năm nay, con số mắc bệnh mới dừng ở 15.000-16.000, tử vong 30.

Thanh Nhàn
Việt Báo (Theo_VnExpress.net)